Dalmacja

Dalmacja — od wyspy Rab na północy do Zatoki Kotorskiej na południu

Ten długi na 330 km pas wybrzeża nad Adriatykiem na chorwackim południowym zachodzie, na którym znajdziecie zarówno surowe góry, jak i łagodne wybrzeża — to jest Dalmacja. Na północ od niej znajdują się na chorwackiej ziemi Zatoka Kvarnerska i półwysep Istria, na południu przylega Czarnogóra, na wschodzie za Velebitem i Górami Dynarskimi leży chorwackie zaplecze, a na wschodzie setki adriatyckich wysepek czekają na zbadanie. Stanowią one przecież 2000 z łącznie 12000 km kwadratowych Dalmacji. Odpowiednio długa jest całkowita długość wybrzeża, które w większej części składa się z plaż żwirowych. Ale są też rafy albo strome, opadające w morze skały górskie. Tak samo różnorodne jest też wnętrze Dalmacji: obszary bagienne i żyzne równiny przeplatają się ze skałą karstową, kanionami i krajobrazami jeziornymi. A ponieważ ta naturalna różnorodność ma pozostać zachowana, relatywnie wielka część dalmatyńskiego krajobrazu stoi pod ochroną parków narodowych albo przyrodniczych.

Dalmacja leży między Adriatykiem i wysokimi grzbietami górskimi. Przez to klimat śródziemnomorski ze swoimi gorącymi, suchymi latami, żyznymi porami przejściowymi i łagodnymi zimami jest dopełniony szczególnymi wiatrami: bora wdmuchuje zimne powietrze z gór w niższe okolice i tak może w lecie zapewnić kilka orzeźwiających dni — ale dla żeglarzy i motocyklistów może stać się też bardzo niebezpieczna, gdy zostaną zaskoczeni jej nieregularnymi porywami 180 km/h. Maestral wieje w głównym sezonie nieustannie od morza. Jego chłodnej bryzie wielu niedoświadczonych w Chorwacji zawdzięcza chyba to, że wcale nie zauważają, jak tworzy się oparzenie słoneczne. A jugo, które występuje tylko na wiosnę i w jesieni, przynosi ze sobą chmury deszczowe — ale na szczęście zabiera je też z powrotem! Tak w Dalmacji przez prawie pół roku jest sezon urlopowy: od końca maja do początku października możecie nastawić się na przyjemnie ciepłe temperatury powietrza i wody: w lipcu np. przeciętna temperatura dzienna wzrasta dzięki 11 godzinom słonecznym do 28 stopni, a i w maju i październiku rzadko spada poniżej 20 stopni.

Pod koniec kwietnia, na początku maja, gdy w Chorwacji pokazują się pierwsi letni turyści, także świat roślin pokazuje się ze swojej najpiękniejszej strony: punktualnie na koniec pory deszczowej kwitną drzewa i krzewy, zioła i kwiaty. W trakcie głównego sezonu suchy klimat zabrał jednak większą część tej okazałości i tylko palmy i inne odporne rośliny troszczą się jeszcze o trochę zieleni. Ale — jakby po to, by pożegnać odwiedzających i zaraz znów zaprosić ich na następny rok — wczesna jesień to czas zbiorów: owoce wiszą obficie na winorośli, krzewach i drzewach, dawniej wysuszone pędy znów puszczają, a nowe rośliny wyrastają. Osobliwością jest dalmatyńska makia. Ponieważ w historii regionu nieprzerwanie musiano budować nowe domy i statki, do czego z kolei potrzebne było drewno, wielka część Dalmacji była przez stulecia trwale wycinana. Na tych terenach uformowała się makia — gąszcz roślin, których nie da się albo źle da się użyć do budowy. W lecie, gdy słońce całymi dniami świeci na często skórzaste liście krzewów, uwalniają one swoje olejki eteryczne i pozwalają, by bora poniosła korzenny zapach aż na daleki brzeg. „Prawdziwych” drzew jest w Dalmacji stosunkowo niewiele. Ale dzięki programom zalesiania napotyka się coraz więcej dębów, buków, pinii, sosen, drzew laurowych i szarańczynów. Podczas gdy rośliny miejscowe wykorzystywano praktycznie, w przeszłości bardzo starano się o to, by rośliny obce zadomowiły się tutaj. Z powodzeniem: arabskie oliwki, figi i granaty, azjatyckie pomarańcze i cytryny, a nawet australijski eukaliptus można dziś zobaczyć w wielu ogrodach i niemal każdym parku. A także wprowadzone później rośliny amerykańskie, takie jak agawa, oleander i tamaryszek, czują się w chorwackim klimacie tak dobrze, że dziś można je spokojnie określić jako „typowe dla kraju”.

Jak we florze, tak i w faunie pierwotne dziedzictwo Dalmacji stało się rzadkie: żółwie i sępy, orły i niedźwiedzie, rysie i foki znajduje się już tylko pojedynczo w parkach narodowych i obszarach ochrony przyrody, gdzie postawiono sobie za cel wyraźnie zwiększyć ich populację. Jednakże chorwacka fauna nie jest z tego powodu w żadnym razie uboga: po ziemi śmigają króliki, kuny, dziki, susły i zające — niestety też często wprost pod jadące samochody — a powietrze jest wzbogacone motylami we wszystkich wzorach i barwach, ptakami wędrownymi jak słowik, jaskółka i kukułka, ptakami rodzimymi jak skowronki, kosy, przepiórki i sikory, a nad morzem naturalnie mewami, podczas gdy nad górami krążą ptaki drapieżne. Te rzucają się potem chętnie na jeden z wielu gatunków jaszczurek, które grzeją się w słońcu, albo na jednego z całkowicie niegroźnych dla ludzi węży. Ładniejsze do patrzenia — i obdarzone znacznie bardziej pozytywnym wizerunkiem — są delfiny, które można dobrze obserwować podczas przepraw promowych przy ich rześkich skokach w powietrze.

Nie tylko dlatego, że ogromna większość Chorwatów musiała bezpośrednio przeżyć ostatnią wojnę, napotkają Państwo w Chorwacji ludzi wysoce wykształconych i zainteresowanych historią, polityką i wiedzą o kraju. Temat „polityka” bynajmniej nie jest pozostawiany tylko tym, którzy z racji zawodu muszą się nim zajmować, lecz jest obecny także na każdym targu, u każdego fryzjera i w każdym biurze. Może przez to czujne oko na przyszłość powstało też tym bardziej serdeczne spojrzenie na tradycje i obyczaje. Niemało Chorwatów — także młodych — potrafi jeszcze tańce ludowe i pieśni folklorystyczne, a w domu mają być może nawet jeszcze piękne stroje. I poza tym stawia się w Chorwacji chętnie na sprawdzone: warzywa na targu, które dla środkowoeuropejskiego obserwatora wyglądają nieregularnie i plamiście, właśnie dlatego, że nie zostały w tak wielkim stylu zmodyfikowane i potraktowane, w wielu przypadkach smakują lepiej niż to, co znajdą Państwo w Niemczech w supermarkecie. Także przy rybie Chorwaci nie tolerują gorszej jakości — co z kolei przynosi korzyść wszystkim gościom. W ogóle kuchnię chorwacką — również poza ćevapčići — można z czystym sumieniem polecić: wpływy śródziemnomorskie, które określają wybór potraw, dopełniane są austriackimi sztuczkami przygotowania. Będą się Państwo mogli bez trudu i różnorodnie odżywiać przez całe wakacje „strudlem” (treściwym lub słodkim), „salati”, „tačkerlami” (słodkimi pierożkami z ciasta), „szmarnem” i oczywiście gulaszem rybnym, zupą rybną, rybą według Państwa życzeń. A wtedy nie spróbowali Państwo jeszcze nawet sera owczego z Pagu, szynki z Istrii, własnoręcznie wyciskanego wina w gospodach konoba i fantastycznych tortów, które i w Wiedniu nie mogłyby smakować lepiej. Jak sami Państwo doświadczą, porcje w Chorwacji są z zasady hojnie odmierzone. W końcu bardzo wiele ludzi wykonuje tu pracę fizyczną i potrzebuje energii. Bo ponieważ bezrobocie w Chorwacji wynosi 20 %, w nadmorskim regionie Dalmacji można sobie stosunkowo łatwo pomóc samemu, założywszy, że posiada się łódź albo trochę ziemi. Tak rybołówstwo i gospodarka rolna stanowią ważne filary dalmatyńskiej gospodarki — podobnie jak turystyka. I podczas gdy niestety wielu młodych ludzi wyjeżdża za granicę, by tam zbić majątek, przybysze znajdują go często dokładnie tutaj.

Najbardziej oczywiste jest w Dalmacji naturalnie uprawianie sportów wodnych. Żeglowanie, nurkowanie, snorkeling i pływanie możecie znaleźć niemal w każdej miejscowości nadmorskiej, a i pomiędzy nimi znajdziecie bezludne zatoki, które zapraszają do kąpieli. Pamiętajcie jednak, że w Dalmacji są prawie tylko plaże żwirowe: niedoświadczonych podróżujących do Chorwacji rozpoznaje się często po tym, że próbują bez gumowych klapek dobrnąć do wody… Ponadto jednak i oferta sportowa na lądzie jest różnorodna i wabiąca. Na wędrówce albo na korzystnie wynajętych rowerach przeżywacie imponującą przyrodę Dalmacji bezpośrednio, a wiele kompleksów hotelowych wynajmuje swoje korty tenisowe także na godziny osobom niebędącym gośćmi. Dla całkiem głodnych przygód oferowane są wyprawy raftingowe na kilku rzekach. Miejscowa informacja turystyczna udziela wiadomości o tym, która oferta jest w danym razie najbliższa — i która pasuje do waszej odporności na zawroty głowy!