Osobistości — Dalmacja

(chronologicznie według daty urodzenia)

245 - 313

Po tym, jak Dioklecjanowi udał się w Rzymie gwałtowny awans do cezara, po tym, jak w Egipcie stłumił powstanie, Anglię i północną Francję odzyskał dla Rzymu i zdobył Persję, syn miasta Solin postanowił wznieść sobie siedzibę na starość. W zaledwie kilka lat wzniósł kilka kilometrów od swojego miasta rodzinnego pałac, który do dziś skrywa stare miasto Splitu. Sam budowniczy mógł jednak korzystać z tego kompleksu tylko 8 lat, które pozostały mu między jego wycofaniem się ze sceny politycznej i jego śmiercią.

14XX - 1473

Podczas gdy wielu innych artystów aż nazbyt łatwo popada w zapomnienie, Dalmatinac postawił sam sobie pomnik, lepiej powiedziawszy: niezliczone pomniki. Bo urodzony w Zadarze rzeźbiarz i architekt nie tylko upiększył niemało obrazów miast w Dalmacji i Italii swoimi posągami, kamienicami, kościołami i warowniami — zaprojektował też całe miasto Pag na desce kreślarskiej. Dalmatinac zmieszał tradycyjne motywy późnego gotyku z nowoczesnymi proporcjami właśnie nadchodzącego renesansu i stworzył tak styl budowlany, który do dziś jest podziwiany przez znawców i laików albo przynajmniej intuicyjnie uznawany za harmonijny i piękny.

1487 - 1572

Renesansowy literat Hektorović uczył się od tych całkiem wielkich: studiował intensywnie sztukę antycznego poety Owidiusza, starał się o możliwie wierne sensem i słowem tłumaczenie jego dzieł i ustanowił tak swój własny, wpadający w ucho styl. Tak nie dziwi, że niemało jego wierszy jest dziś znanych jako pieśni ludowe w Chorwacji i poza nią. Hektorovićowi ten rozwój z pewnością by się spodobał, miał bowiem i sam skłonność do śpiewów folklorystycznych: w swoim dziele „Rybactwo i rozmowy rybackie” w fikcyjne opłynięcie wyspy Hvar wciąż wplata fragmenty starych pieśni rybackich i cytaty muzyczne. Dom mieszkalny Hektorovicia można dziś zwiedzać w Stari Grad na Hvarze.

1588 - 1638

Urodzony jako syn dobrze sytuowanej rodziny szlacheckiej starej Raguzy, Gundulić nigdy nie znalazł się w kłopotliwym położeniu, by ewentualnie musieć pracować jako rybak albo rolnik, i dlatego chętniej poświęcił się sztuce pisania. Patriotyczno-romantyczny dramat pasterski „Dubravka” i heroiczne przedstawienia rycerzy w „Osmanie” uważane są do dziś za doskonałe przykłady południowosłowiańskiej literatury barokowej. W swoim dziele późnym Gundulić zwrócił się do liryki kościelnej i tym zainspirował całe pokolenie imitatorów.

1704-1760

Franciszkanin Kačić-Miošić nie zadowolił się tym, by studiować pisma święte i z innymi uczonymi dyskutować o wieczności i świętym, lecz miał pilną potrzebę przyczynić się do oświecenia prostego ludu. Tak napisał bestseller literatury chorwackiej jako taki: w „Rozmowie miłej ludu słowiańskiego” poeta prostym językiem mądrze i zajmująco opowiada z historii chorwackiej i porusza nieprawidłowości swojego czasu. Ponadto opublikował też liczne dzieła teologiczne i filozoficzne. Ale prawdopodobnie to zaangażowanie Kačića-Miošicia dla często zaniedbywanego ludu doprowadziło do tego, że postawiono mu kilka pomników — między innymi w Makarskiej.

1711 - 1787

Podobnie jak Leibniz w niemieckim obszarze językowym, urodzony w Dubrowniku Bošković jest w swojej ojczyźnie znany jako jeden z ostatnich uniwersalnie wykształconych. Zajmował się filozofią, astronomią, matematyką, mechaniką, geofizyką i meteorologią. Po profesurach w Rzymie i Pawii Bošković osiadł w końcu w Mediolanie, założył i prowadził obserwatorium i napisał swoje najsłynniejsze dzieło: „Teoria atomów”.

1883-1962

Jak turbulentne było życie największego chorwackiego artysty swojego czasu, tak wszechstronne jest i jego dzieło: od rzeźb religijnych do aktu kobiecego, od stylu secesyjnego do klasycyzmu, od obrazu do budynku Meštrović szukał granic swojego talentu. I z każdym ze swoich obiektów dawał w momencie powstania komentarz do aktualnej sytuacji politycznej swojego aktualnego miejsca zamieszkania albo swojej ojczyzny. Bo ponieważ nie chciał żyć pod okupacją włoską, młody Meštrović, ledwie że wrócił ze swoich studiów w Wiedniu, już też musiał wyemigrować do USA. Retrospektywa jego dzieła odbywa się jako wystawa stała w zaprojektowanym przez niego samego budynku i ogrodzie w Splicie — on sam leży całkiem w bliskości, w ziemi ojczystej, pochowany.

1876 - 1949

Swoje pieniądze Vladimir Nazor zarabiał jako wiejski nauczyciel i tłumacz, słynny stał się ze swojej literatury, która świadczy o dokładnym darze obserwacji, fantazji, miłości do detalu i niezmiernym słowniku. Jego najsłynniejsze dzieła to „Veli Jože”, którego opisy przyrody na próżno szukają sobie równych; „Miś Brundo”, bajka, która została zainspirowana „Księgą dżungli”, i „Pasterz Loda”, nad którym autor pracował osiem lat, zanim chciał go opublikować. Bądź co bądź chciał w tej powieści oddać hołd dwutysiącletniej historii swojego kraju i pozwolić swojej głównej postaci ją przeżyć. Ponadto stworzył niemało baśni, analogii, wierszy i opowiadań — jak różnorodny był jego styl, tak konsekwentny pozostał Nazor w swoim wyborze tematów: całe dzieło traktuje o historii i piękności Dalmacji.

1971 -

W momencie, w którym szkody wojny jugosłowiańskiej były w największej części naprawione, a Chorwacja pod nowym rządem chciała otworzyć się na Zachód i zostać przyjęta do różnych sojuszy państw, nadeszła wielka godzina Gorana Ivaniševicia: tenisowy zawodowiec ze Splitu, który kiedyś był słynny ze swojego impulsywnego temperamentu (i często też za niego karcony) i który już długo dostarczał tylko średnich wyników, niespodziewanie wygrał w 2001 roku finał w Wimbledonie. Cały kraj święcił swoją nową gwiazdę i identyfikował się z outsiderem, który wszystkich zaskoczył i jednak pozostał całkiem tym starym.