Chorwacja
Osobistości — Chorwacja
(chronologicznie według daty urodzenia)
Diokletian — cezar
? - 313
Kiedyś między 236 i 245 rokiem urodził się w bliskości dzisiejszego Splitu późniejszy cesarz Dioklecjan. Wstąpił do armii rzymskiej, szybko i zręcznie piął się w górę i w 184 został mianowany cesarzem. Gdy jego zawistnicy i konkurenci mniej lub bardziej subtelnie zostali usunięci z drogi, władca poświęcił się problemom swojego cesarstwa: by umocnić władzę cesarstwa, rozdzielił zwierzchnictwo administracyjne na dwóch cesarzy starszych i dwóch młodszych, a sam wycofał się do części wschodniej. Tam zaczął budowę pałacu Dioklecjana, z którego przez lata miało wyrosnąć miasto Split. W roku 305 Dioklecjan złożył swój urząd dobrowolnie i osiadł na spoczynek w swoim pałacu — być może dlatego, że on, chłodny taktyk, mógł tak uniknąć śmierci gwałtownej, typowej zresztą dla cezarów.
Kralj Tomislav — król
? - 928
O młodych latach pierwszego chorwackiego króla wiadomo niewiele. Dopiero od 924, roku jego mianowania na głowę państwa, pojawia się publicznie. Za jego krótkiego panowania Chorwacja i Dalmacja zostają po raz pierwszy zjednoczone w jedno królestwo i skutecznie obronione przed madziarskimi próbami zajęcia ziemi. Ustanowił pokaźną armię i sprzymierzył się z Bizancjum. Jednym z jego ostatnich zamiarów było zreformowanie kościoła rzymskokatolickiego z pomocą biskupa z Ninu w religię bliższą ludowi. Krótko po tym, gdy to nie udało się wobec oporu nowego papieża, Tomislav zniknął i wkrótce potem został uznany za zmarłego, bez tego, by dokładne okoliczności kiedykolwiek mogły zostać wyjaśnione. W historii Chorwacji zajmuje miejsce niezwykle ambitnego i lubianego polityka.
Marco Polo — żeglarz
1254 - 1324
Syn dalmatyńskiej rodziny kupieckiej wyrósł w Wenecji i był od dzieciństwa szkolony przez ojca i wuja w żeglarstwie. Już w wieku tylko siedemnastu lat Marco Polo po raz pierwszy sam wziął udział w ekspedycji, która zaprowadziła go do Azji, do Ziemi Świętej i wreszcie do Chin. Relacje z podróży, które Polo pisał w tym czasie, uczyniły go słynnym aż po nasz czas, ale w ostatnich latach coraz więcej ekspertów wątpi w prawdziwość opisanych tam wydarzeń. Dwadzieścia cztery lata i niezliczone przygody po swoim wyruszeniu z Wenecji Marco Polo wrócił wreszcie do swojego miasta rodzinnego. W następnym czasie założył rodzinę, pracował jako dowódca flotylli i w międzyczasie popadł w niewolę genueńską. Jeszcze na łożu śmierci Polo obstawał przy prawdziwości swoich opowieści, które w następnych stuleciach zostały przetłumaczone na kilka języków i znalazły wielki odzew zarówno u naukowców, jak i u „prywatnych” czytelników.
Hl. Nikola Tavelic — franciszkanin
1340 - 1391
Zamiast pozwolić sobie w ramach swojej rodziny szlacheckiej całe życie na dobre życie, Nikola Tavelić poszedł do Bribiru i wstąpił do zakonu franciszkanów. Został wyświęcony na kapłana i w 1372 z powodu swojej zręczności retorycznej i mocnej wiary po raz pierwszy wysłany jako misjonarz. Najpierw działał w Bośni i wśród Bogomiłów, a potem został przeniesiony do Jerozolimy. Tam wierzył, że może nawrócić nawet kadiego, co ten pojął jako wielką obrazę. Tavelić i jego towarzysze zostali skazani na śmierć i w 1391 przy Bramie Jafskiej rozszarpani na kawałki, a następnie spaleni. Ta śmierć męczeńska i jego wcześniejsze sukcesy w misjonowaniu były wystarczającym powodem, by na jego cześć wznieść na Górze Oliwnej kościół, by papież Paweł VI ogłosił go świętym.
Marin Drzic — pisarz
1508 - 1567
Marin Držić musiał w młodych latach przejść naukę na kapłana, która nie odpowiadała jego talentowi twórczemu. Tak wykorzystał przeprowadzkę z Dubrownika do Sieny, by rozwinąć swoją namiętność do pisania. Organizował nielegalne wieczory teatralne, na których przyjaciele wykonywali jego sztuki. Ponieważ te przedstawienia musiały odbywać się potajemnie, także niemało jego komedii i sztuk pasterskich nie zostało wydrukowanych. Gdy Držić wrócił do Dubrownika, nie musiał się już ukrywać, lecz za swoje dzieła najczęściej otrzymywał nawet dobre honorarium; niektóre z nich były pisane dwujęzycznie i rozwijają swoją komikę przez rozbieżność między szlacheckimi i wieśniaczymi, starymi i młodymi, lekkomyślnymi i obowiązkowymi charakterami.
Matija Gubec — przywódca powstania chłopskiego
1538 - 1573
Przywódca powstania chłopskiego, urodzony jako Ambroz Gubec, jest w Chorwacji czczony jako bohater narodowy. Prawo, które zabraniało chłopom swobodnego przemieszczania się, wziął za powód, by protestować przeciw polityce panów dworskich i hrabiów. Z tysiącami współmyślących Gubec przechodził przez wsie i początkowo nie mogła go zatrzymać także armia króla. Zamiast tego powstańcy zostali ogłoszeni zdrajcami stanu, przez co zgodnie z obowiązującym wówczas prawem mogli zostać skazani na szczególnie okrutną śmierć. Matija Gubec był maltretowany rozżarzonymi obcęgami, wyszydzony rozżarzoną koroną i po tym poćwiartowany.
Faust Vrancic — wynalazca
1551 - 1617
Jedną z najbarwniejszych postaci historii chorwackiej jest uczony i awanturnik Faust Vrančić: Pochodzący z Szybeniku, który we Włoszech został biskupem, napisał nie tylko pisma o logice i etyce, lecz był też pierwszym, który zestawił pięciojęzyczny słownik. Ale Vrančić miał też inną stronę: był pierwszym człowiekiem, który leciał na spadochronie, gdy w 1617 z samodzielnie zbudowanym przedmiotem skoczył z dzwonnicy Wenecji. To, że ta data zgadza się z rokiem jego śmierci, jest jednak dziełem przypadku, a nie błędnych obliczeń!
Bartol Kasic — uczony w piśmie
1575 - 1650
Pochodzący z Pagu półsierota Bartol Kašić przystąpił w wieku 20 lat do zakonu jezuitów w Rzymie. Także za granicą zajmował się intensywnie swoją ojczyzną, studiował język chorwacki i własnoręcznie opracował słownik chorwacko-włoski. Następnie przetłumaczył Nowy Testament, który jednak z powodów kościelno-politycznych nigdy nie został wydrukowany. Za to przedruki rękopisów Kašicia są zachowane po dziś dzień i częściowo były używane jeszcze do 1929. W swoich późniejszych latach zakonnik podjął kilka rozległych podróży misyjnych, zanim w 1635 ostatecznie wrócił do Rzymu i znów poświęcił się książkom. Poza swoją działalnością w kontekście kościelnym wyróżnił się przede wszystkim jako autor obowiązującej gramatyki chorwackiej, opublikowanej w 1604.
Ivan Gundulic — poeta
1588 – 1638
Gundulić uważany jest za najważniejszego i najbardziej utalentowanego pisarza baroku w Chorwacji. Obok swojej pracy w senacie i małej radzie miasta Dubrownika stworzył liczne wiersze, dramaty i opowiadania, na które wpłynęły jego studia filozofii i literatury włoskiej. Chociaż pisał po chorwacku, udało mu się odtworzyć melodykę włoskiego i tak jego sposób pisania działa zarówno stylem, jak i formą dźwiękową doskonale i był często kopiowany, jednak nigdy doścignięty. Jego najważniejsze dzieła to pastorałka Dubravka i tom wierszy „Łzy syna marnotrawnego”. Znaczenie Gundulicia dla kultury i historii swojej ojczyzny można mierzyć także tym, że jego wizerunek widnieje na banknocie 50-kunowym.
Ruder Josip Boskovic — naukowiec
1711 - 1787
Z miłości do nauki młody Ruđer Josip Bošković wybrał drogę jezuitów, by móc całe życie poświęcić się książkom. Przez zajmowanie się matematyką, astronomią, mechaniką, meteorologią, fizyką, filozofią i geologią rozwija się w jednego z ostatnich uczonych uniwersalnych Europy. Kierował obserwatorium, pisał o atomach i zainspirował później urodzonych naukowców i odkrywców, którzy na podstawie jego rozważań mogli objaśnić właściwości materii. Poza swoimi publikacjami przekazywał swoją wiedzę też bezpośrednio jako profesor w Rzymie, Pawii i Mediolanie.
Ivan Lupis-Vukic — inżynier
1813 - 1875
Po swojej nauce szkolnej urodzony w Rijece Lupis-Vukić poszedł do Wenecji, gdzie wstąpił do akademii morskiej i przyjął nazwisko Giovanni Luppis. Ponieważ istniejące torpedy uważał za niewystarczające, rozwinął nowy typ, który dał się kierować z lądu i którego ładunek zapalał się dopiero przez kontakt z okrętem wroga. Ten wynalazek, który kosztował wielu ludzi życie, właśnie dlatego został przez cesarza Franciszka Józefa przyjęty z wdzięcznością i przyniósł Luppisowi przydomek „wybawca wybrzeża”. Luppis sam zmarł w 1875 w Mediolanie.
David Schwartz — inżynier
1850 - 1897
Po śmierci Schwartza jego wdowę odwiedzał pan, który miał stać się słynny z wynalazku jej męża: hrabia Zeppelin. Około dekady wcześniej handlarz drewna Schwartz zaczął intensywnie zajmować się koncepcją sztywnego statku powietrznego. Natchniony Arystotelesem i książkami o mechanice rzucił się na swój nowy projekt i zebrał za to przede wszystkim szyderstwo. Nawet ogólnie zainteresowany wiedeński minister wojny nie chciał udostępnić pieniędzy na realizację. Dopiero w 1893 w Rosji zbudowano pierwszy model, z którym jednak nie było udokumentowanych prób lotu. Te miały odbyć się dopiero w 1897 w Niemczech — Schwartza samego ta wiadomość jeszcze zdążyła dosięgnąć, zanim podczas podróży uległ nagłemu krwotokowi.
Nikola Tesla — fizyk
1856 - 1943
Urodzony w Smiljanie Nikola Tesla studiował od 1876 na różnych uniwersytetach w Grazu, Pradze i Budapeszcie, gdzie przyszła mu myśl budować silniki elektryczne. W 1882 przeniósł się do Paryża, wkrótce potem do Nowego Jorku. W obu miastach pracował dla przedsiębiorstwa Thomasa Edisona, ale wkrótce przestał tam widzieć miejsce dla swoich wizji. Tak przeszedł do Westinghouse'a i rozwinął silniki prądu zmiennego, jakie dziś na całym świecie są stosowane do oświetlenia i techniki medycznej. Wynalazki Tesli są tak daleko idące, że dziś jednostka gęstości strumienia magnetycznego jest nazwana jego imieniem.
Andrija Mohorovicic — meteorolog
1857 - 1936
Mohorovičić jako pierwszy zdołał w 1909 określić linię podziału między skorupą ziemską i płaszczem ziemskim. Przedtem studiował matematykę i fizykę i pracował jako nauczyciel. Dzięki własnej stacji obserwacyjnej meteorologicznej mógł w 1892 nawet doktoryzować się w tym przedmiocie. Odtąd zajmował się głównie sejsmologią — badaniem i przewidywaniem trzęsień ziemi. Przy analizie jednego trzęsienia zauważył nieprawidłowości, z których wywiódł swoje wielkie odkrycie. Na jego cześć powierzchnia podziału nazywana jest odtąd „nieciągłością Mohorovičicia” — jednak w praktycznym użyciu chętnie skracana też do „Moho”.
Ivan Vucetic — odkrywca
1858 - 1925
Urodzonego na spokojnej wyspie Hvar ciekawskiego Ivana Vučeticia wkrótce pociągnęło w świat i tak po ukończeniu swojej nauki wylądował w dalekiej Argentynie. Tu pracował przy policji i był powierzony ustalaniu sprawców przy przestępstwach. Jemu jako pierwszemu wpadło w oczy, że odciski palców dwóch ludzi nigdy nie są takie same, i tak rozwinął metodę iknofalangometrii, później nazwanej daktyloskopią — znaną też jako system rozpoznawania po odcisku palca. Od 1896 w ślad za Argentyną coraz więcej krajów wprowadza tę zasadę jako poszukiwanie dowodów, a akademia policyjna w La Placie nazywa się jeszcze dziś „Escuela de policia Juan Vucatich”.
Hl. Leopold Mandic — spowiednik
1866 - 1942
Najmłodsze z dwanaściorga dzieci rodziny Mandić wstąpiło już w wieku 16 lat do zakonu franciszkanów i przeniosło się ze swojej rodzinnej wsi Hercog Novi do Udine. Swoje imię zakonne „Leopold” Mandić otrzymał w roku 1884 i swoje życie poświęcił najpierw studiom filozofii. Po trochu stał się najbardziej ulubionym spowiednikiem okolicy; do 15 godzin dziennie słuchał grzeszników i dawał pocieszenie. Przekazane jest, że Mandić otrzymał stygmaty i posiadał zdolności jasnowidzenia. W 1976 został ogłoszony błogosławionym, w 1983 świętym.
Slavoljub Eduard Penkala, inżynier i wynalazca
1871 - 1922
„Ulepszacz świata” Penkala zdołał w ciągu swojego życia zgłosić 80 patentów. Wśród nich były ulepszenia istniejących wyrobów jak termofory i obrotowe szczoteczki do zębów, ale i nowości jak poprzednik naszego dzisiejszego pióra kulkowego. Przy tym Słowakowi holendersko-polskiego pochodzenia przydały się jego studia chemii, ale przede wszystkim jego wyraźny duch wynalazczy. Udało mu się nawet samemu skonstruować samolot i wznieść się z nim w powietrze w bliskości Zagrzebia — w tym projekcie został jednak o włos wyprzedzony przez słynnych braci Wright. Niespełna dekadę później Penkala niespodziewanie uległ zapaleniu płuc.
Ivana Brlic-Mazuranic — pisarka
1874 - 1938
Najsłynniejsza chorwacka bajarka urodziła się w Ogulinie w rodzinie, w której liczni członkowie męscy zdobyli już sławę jako politycy, autorzy i prawnicy. Odpowiednio przykładano wagę do dobrego wykształcenia dziewczynki: mówiła płynnie czterema językami i od najwcześniejszej młodości była włączana w życie kulturalne. W 1883 spróbowała po raz pierwszy własnego dzieła, z następnych wiele zostało wydanych w nawet piętnastu językach. Wbrew gatunkowi „opowieści dla dzieci”, który chętnie jej się przypisuje, Brlić-Mažuranić była uznawana również przez „poważnych” pisarzy. Tak w 1937 została pierwszą sprawozdawczynią dzisiejszej HAZU.
Vladimir Nazor — pisarz i partyzant
1876 - 1949
Wyrosłszy w Postirze na Braču, Nazor mógł od małego z bliska współprzeżywać wydarzenia polityczne, bo jego ojciec był tam czynny jako urzędnik administracyjny. Jego samego ciągnęło najpierw w innym kierunku: jako nauczyciel pracował w Splicie, jako profesor gimnazjalny w Zadarze i innych miastach, wreszcie prowadził dom dziecka w Crikvenicy. Długo po swojej emeryturze odkrył jednak jeszcze swoje zaangażowanie polityczne i w wieku 64 lat przystąpił do partyzantów Tity, a po końcu drugiej wojny światowej został mianowany przewodniczącym chorwackiego parlamentu. Od końca swoich studiów Nazor nieustannie pisał i publikował teksty fikcyjne. W swoich wierszach i powieściach opracowuje najchętniej chorwacką historię i jej legendy.
Ivan Mestrovic — rzeźbiarz i architekt
1883 - 1962
Może to zależy od niezwykłych okoliczności, w których Ivan Meštrović ujrzał światło świata, że wyszedł z niego tak niezwykły architekt i rzeźbiarz. Akurat na wiejskiej stacji kolejowej, której wartość estetyczną można sobie dobrze wyobrazić, ale nie całkiem chce, musiała go urodzić matka. Swoje dzieciństwo przeżył w Otavicach, studiował w Wiedniu, mieszkał w Paryżu i wykładał w USA. Jego dzieło obejmuje liczne reliefy, fontanny, mauzolea oraz Dom sztuki chorwackiej w Zagrzebiu, na którym wzorcowo rozpoznać można jego czyste prowadzenie linii i powietrzne płaszczyzny.
Lavoslav Ruzicka — laureat Nobla z chemii
1887 - 1976
Urodzony w Vukovarze Ružička zaczął w 1906 swoje studia chemii w Karlsruhe i w tym samym miejscu doktoryzował się w 1910. Gdy jego promotor przyjął nową posadę w Zurychu, także Ružička przeniósł się tam i poświęcił się badaniom do swojej habilitacji. Pracował na obszarze chemii organicznej wspólnie z wytwórcami perfum i tak połączył ambicję naukową i konieczność finansową. Przez Genewę Ružičkę zaprowadziło w 1938 do Bazylei. Tu działał także jeszcze w 1950, gdy przyznano mu Nagrodę Nobla z chemii.
Obok chemii jego zainteresowanie należało przede wszystkim sztuce i polityce. Angażował się przeciw broni atomowej i podarował Kunsthausowi Zürich kilka obrazów.
Ivo Andric — laureat Nobla z literatury
1892 - 1975
Jego rodzicom, katolickim rzemieślnikom z najbiedniejszych warunków, udało się przy ogromnych wysiłkach pozwolić swojemu Ivowi Andriciowi studiować na uniwersytetach w Zagrzebiu, Wiedniu, Krakowie i Grazu. Wyszkolony w filozofii, historii i slawistyce Andrić założył w 1918 czasopismo literackie Književni jug i angażował się także na terenie politycznym: był członkiem zagrzebskiej Rady Narodowej i „przy okazji“ znalazł jeszcze czas na doktorat. Chociaż w latach 1940. miał okazję niezakłócony wyjechać do Szwajcarii, wolał przeżyć lata wojny w Belgradzie. Tam pracował nad swoimi powieściami, za które w 1961 otrzymał Nagrodę Nobla.
Josip Broz Tito — polityk
1892 - 1980
Młody Tito przystąpił w 1910 roku do partii socjalistycznej, której ukierunkowaniu miał pozostać wierny i zobowiązany całe swoje życie. Jako ślusarz i robotnik metalowy miał sposobność podróżować po południowo-wschodniej Europie, zanim został zaciągnięty w pierwszej wojnie światowej. Będąc tymczasem członkiem nielegalnej Komunistycznej Partii Jugosławii, został między 1928 i 1934 rokiem między innymi dlatego wielokrotnie aresztowany — ale pozwolił też sobie na fałszowanie pieniędzy i napady. Właśnie ten brak szacunku dla zwierzchności i prawa umożliwił jednak z drugiej strony, że Tito w latach drugiej wojny światowej wzniósł się na udanego przywódcę partyzanckiego i był w swoim oporze wspierany przez aliantów. Po wojnie został premierem i przede wszystkim zabiegał o to, by Chorwacja pielęgnowała niezależne stosunki z krajami zachodnimi. Do swojej śmierci Tito był prezydentem państwa. Jego życie zostało sfilmowane pod tytułem „The Fifth Offensive”.
Miroslav Krleza — pisarz
1893 - 1981
Geniusz Krležy wpadł w oczy już w jego młodych latach i tak otrzymał stypendium na akademię wojskową w Budapeszcie. W pierwszej wojnie światowej służył w armii austro-węgierskiej, ale już w latach wojny wrócił do Zagrzebia. W 1919 powołał do życia czasopismo literackie Plamen i poza tym do 1927 prowadził „Republikę Literacką”. Do tego doszły w ciągu lat „Dziś”, „Pieczęć”, „Republika” i w końcu „Forum”. Równolegle wciąż na nowo popadał w konflikty ze swoim krajem: raz odebrano mu paszport, raz był podejrzewany jako szpieg.
Jako artysta Krleža stał się słynny przede wszystkim przez swoją literaturę antywojenną, skłaniającą się do komunizmu. „Chorwacki bóg Mars” i „Powrót Filipa Latinovicza” to tylko dwie z jego ponad 50 monografii.
Alojzije Stepinac — bł. biskup
1898 - 1960
Późniejszy arcybiskup i kardynał doszedł do swojego powołania relatywnie późno: najpierw Stepinac odbył służbę wojskową, uczęszczał do szkoły rolniczej i zajmował się naukami agrarnymi. Dopiero przejście na Papieski Uniwersytet Gregoriański skierowało jego drogę życiową w nowe koryta. W 1930 został wyświęcony na kapłana i w 1934 na biskupa. Dwanaście lat później w spektakularnym procesie zarzucono mu, że popierał zbrodnie wojenne ustaszy, i Stepinac został skazany na 16 lat więzienia. Watykan krytykował proces już wtedy, a w 1993 papież Jan Paweł ogłosił Alojzija Stepinca błogosławionym.
Vladimir Prelog — laureat Nobla z chemii
1906 - 1998
Po zaledwie 5 latach studiów Prelog doktoryzował się w 1929 na Uniwersytecie Technicznym w Pradze z chemii, ale początkowo nie miał okazji prowadzić własnych badań. Dopiero po przenosinach do Zurychu w 1941 pracował praktycznie. Do 1957 zrobił w Zurychu karierę — wspiął się od asystenta do przełożonego laboratorium instytutu — i poświęcił się w większym stopniu badaniom podstawowym w chemii. Za swoje odkrycia w stereoizomerii cząsteczek organicznych otrzymał w 1975 — rok przed swoim przejściem na emeryturę — Nagrodę Nobla. Koledzy opisują Vladimira Preloga jako człowieka pełnego humoru i niezwykle zdrowo żyjącego. Całe życie wyrzekał się papierosów i samochodów, za to tym więcej czasu poświęcał swojej żonie Kamili Vitek i synowi Janowi.
Ivan Goran Kovacic — poeta
1913 - 1943
Nieszczęściem prześladowane wydaje się krótkie życie Ivana Gorana Kovačicia z Gorskiego Kotaru: po śmierci ojca rodzina żyje w gorzkiej biedzie, studiów w Zagrzebiu Kovačić nie może ukończyć, traci swoją pierwszą stałą posadę z powodu choroby płuc, a gazeta, w której następnie wolno mu pracować jako redaktor, zostaje w 1941 zamknięta. Gdy Kovačić w końcu przyłącza się do partyzantów, przeżywa zaledwie kilka miesięcy. Jego grób jest wprawdzie nieznany, ale jego opisy ludzi i okoliczności w jego otoczeniu przeżywają go po dziś dzień. Pablo Picasso podał, że został zainspirowany dziełem Kovačicia, a w 1993 poświęcono mu nawet znaczek pocztowy.
Ivan Generalic — malarz
1914 - 1992
Już jako siedemnastolatek malarz i rysownik Ivan Generalić został po raz pierwszy wystawiony. Mimo to trzeba było czekać do 1953, by „naiwnego” uczynić znanym poza granicami Chorwacji: w tym roku został wystawiony w Paryżu, potem nastąpiły pokazy w São Paulo i Brukseli. Uważany jest za najznaczniejszego malarza swojego cechu w całej Chorwacji i jednego z najważniejszych na świecie. Jemu przypisuje się założenie szkoły z Hlebine, której członkowie inspirują się stylem mistrza. Poza tym Generalić zostawił swoim fanom i wielbicielom także autobiografię „Moje życie, moje obrazy”.
Franjo Kuharic — kardynał
1919 - 2002
Syn rolnika wyrósł ze swoim dwunastoma starszymi braćmi i siostrami w miejscowości Gornji Pribić. Przed nazbyt przygniatającą biedą Franjo „uciekł” w mury klasztorne i w 1945 został wyświęcony na kapłana. Pracował jako kapelan w Radoboju, prowadził parafie Rakov Potok i Sveti Martin pod Okićem, zanim przeszedł jako proboszcz do Samoboru. W 1964 został mianowany biskupem i odtąd żył i pracował w Zagrzebiu. W 1997 poprosił, by z powodu swojego wysokiego wieku móc złożyć urząd, co też mu przyznano.
Obok zadań kościelnych zajmowało go wielkie pragnienie wiedzy, tak że Kuharić jako akademik honorowy prowadził badania przy Chorwackiej Akademii Nauk i Sztuk.
Edo Murtic — artysta
1921 - 2005
Swoje dzieciństwo i młodość Murtić przeżył w kosmopolitycznej aurze Zagrzebia, gdzie po swojej regularnej nauce szkolnej uczęszczał do szkoły rzemieślniczej. W 1939 przeszedł na Akademię Sztuk Pięknych, gdzie wkrótce wypracował sobie renomę ucznia mistrzowskiego. Najpierw, w czasie lat wojny, Murtić wykorzystywał swój talent do politycznych, antyfaszystowskich grafik, publikowanych na plakatach i w książkach. W spokojniejszym czasie udało mu się przejście do ekspresjonizmu abstrakcyjnego. Jego dzieła zostały upublicznione na 300 międzynarodowych wystawach, a liczni kolekcjonerzy dalej podnoszą wartość jego grafik i obrazów w górę.
Franjo Tudman — polityk
1922 - 1999
Były i pierwszy prezydent dzisiejszej Chorwacji urodził się w Velikim Trgovišciu i już w dzieciństwie został politycznie ukształtowany przez swojego ojca, przywódcę Chorwackiej Partii Chłopskiej. Sam studiował najpierw na akademii wojskowej, uzyskał tytuł doktora i profesora pracami o ruchu robotniczym w Chorwacji i został też przez inne uniwersytety mianowany doktorem honorowym. Przy pierwszych wolnych wyborach w 1990 Tuđman został wybrany prezydentem. Angażował się przede wszystkim za wolną gospodarką rynkową i rozwojem systemu demokratycznego. Urząd sporny mąż stanu sprawował do swojej śmierci, po której faza liberalizacji Chorwacji mogła w końcu naprawdę się zacząć.
Ivo Robic — muzyk pop
1926 - 2000
Choć po jego lekkich melodiach niekoniecznie by to zauważyć, piosenkarz szlagierowy Ivo Robić przeszedł klasyczne wykształcenie muzyczne na fortepianie, saksofonie, flecie, klarnecie i kontrabasie, zanim odważył się ze swoim pierwszym zespołem na scenę. Mniejsze występy w Jugosławii i NRD zapewniły mu potrzebną rutynę, zanim w 1959 został umieszczony także na listach przebojów w Anglii i USA. Wśród jego ponad 100 wydanych piosenek są obok szlagierów także utwory jazzowe.
Vlado Gotovac — polityk i poeta
1930 - 2000
Gotovac stał się znany jako krytyk reżimu komunistycznej Chorwacji. Socjaliści wyzywali go jako nacjonalistę, sam widział siebie jako obrońcę idei demokratycznej. Jego wpływ rósł, gdy w 1990 został dyrektorem chorwackiej telewizji, a w 1991 wygłosił przed matkami żołnierzy Jugosłowiańskiej Armii Ludowej mowę, która dziś uważana jest za punkt szczytowy jego działalności politycznej i retorycznej.
Dragutin Surbek — tenis stołowy
1946 -
Dragutin Šurbek miał w ciągu swojej kariery okazję stanąć do stołu dla aż dwóch reprezentacji narodowych: w latach 60. zaczął grać dla Jugosławii, w latach 80. występował dla Chorwacji. Wyjątkowy sportowiec, który w 1968 wywalczył tytuł mistrza Europy w singlu mężczyzn, a w międzyczasie był aktywny także w niemieckiej Bundeslidze, odznacza się niezwykle ofensywnym stylem gry, który wielu jego przeciwników doprowadzał do rozpaczy. Skorzystać na tym mógł przede wszystkim jego syn, który kilka lat równolegle ze swoim ojcem grał dla chorwackiej reprezentacji, aż Dragutin Šurbek zakończył swoją aktywną karierę.
Mate Parlov — bokser
1948 -
W latach 1967 do 1974 bokser amatorski Parlov zdobył niemal każdy tytuł krajowy, o który wolno mu było walczyć: osiem razy był mistrzem Jugosławii, pięć razy mistrzem Bałkanów, w międzyczasie przeszedł z wagi średniej do półciężkiej. W 1972 jego kariera osiągnęła swój pierwszy punkt szczytowy, gdy w Monachium na igrzyskach olimpijskich zdobył złoto. Następnie w 1974 został zwycięzcą amatorskich mistrzostw świata, a później powtórzył ten sukces na dwóch amatorskich i trzech zawodowych mistrzostwach Europy. W roku 1978 w końcu również w swojej karierze zawodowej został mistrzem świata swojej kategorii, ale potem nie znalazł już drogi powrotnej do swojej najlepszej formy. W 1980 zakończył swoją karierę po kilku nieszczęśliwych porażkach.
Ivo Pogorelich — pianista
1958 -
Legenda mówi, że Pogorelić zaledwie w wieku 20 lat wziął udział w renomowanym konkursie chopinowskim i — gdy po trzeciej rundzie został odesłany ze sceny — jedna członkini jury tak wpadła w furię z powodu tej decyzji, że wybiegła z pomieszczenia ze słowami: „On jest geniuszem!”
Tak widziały to w latach 80. również wszystkie wielkie domy koncertowe i Pogorelić podróżował od występu do występu po świecie. Poza tym zainicjował festiwal na rzecz wspierania młodych artystów, który odbywa się corocznie i oferuje młodemu narybkowi scenę — a najlepszym z nich, miejmy nadzieję, zapewnia uznanie tak wcześnie, jak jemu samemu było odmówione.
Branka Batinic — tenis stołowy
1958 -
Czterdziestodwukrotna chorwacka i dwudziestodwukrotna jugosłowiańska mistrzyni tenisa stołowego zaczęła już w wieku 8 lat z profesjonalnym treningiem sportowym i przeniosła się jeszcze przed pełnoletnością do Zagrzebia, by w renomowanym klubie Marathon Zagreb być dalej rozwijaną odpowiednio do swojego talentu. Później przeszła do pierwszoligowego Mladostu. W tym czasie brała udział w kilku mistrzostwach świata i w 1981 zdobyła nawet brąz w deblu, a w 2006 wzięła złoto w swojej kategorii wiekowej w singlu i deblu. Poza turniejami Batinić jest od 1998 aktywna jako trenerka w Niemczech, ale wspiera też rozwój tenisa stołowego w Kenii, Trynidadzie i Jordanii.
Drazen Petrovic — koszykówka
1964 - 1993
„Mozart parkietu” urodził się w Szybeniku i szybkie 15 lat później już grał w koszykówkę w reprezentacji Chorwacji. Zagraniczne kluby rwały się do mierzącego 1,96 m rzucającego obrońcy, ale Petrović pozostał wierny swojej ojczyźnie i podpisał najpierw z Ciboną Zagrzeb, potem zaciągnął się do kilku klubów Europy i w końcu przeszedł do amerykańskiej NBA. Łącznie został mistrzem świata i Europy, cztery razy otrzymał tytuł najlepszego koszykarza europejskiego i został przyjęty do Koszykarskiej Galerii Sław — zaszczyt, który nie przypadł żadnemu innemu Europejczykowi. W czerwcu 1993 Petrović zginął niespodziewanie w wypadku samochodowym.
Toni Kukoc — koszykówka
1968 -
Jako młodzieniec Kukoč aktywnie grał w tenisa stołowego i został nawet mistrzem kraju swojej kategorii wiekowej, ale piłeczki pingpongowe wkrótce zamienił na koszykowe. Wyjątkowy gracz, który pięć razy został nazwany „koszykarzem roku Europy”, przeszedł w roku 1993 do NBA, by wspierać Chicago Bulls. W trakcie jego kariery jego zespoły wygrały na trzech mistrzostwach Europy i jednych świata, na olimpiadzie 1988 był drugi, a w 1992 osiągnęły finał. Ostatnio Kukoč grał dla Milwaukee Bucks.
Davor Šuker — piłka nożna
1968 -
Pochodzący z Osijeku piłkarz Šuker otrzymał już w 1987 tytuł króla strzelców na Mistrzostwach Świata U-20 w Chile. To samo wyróżnienie wywalczył dwa lata później w klubie swojego miasta rodzinnego i wkrótce potem przeszedł do Dinama Zagrzeb. W 1991 został podkupiony przez FC Sevilla. W 1998 został po raz trzeci królem strzelców, tym razem na Mistrzostwach Świata we Francji. Następnie Šuker przeszedł jeszcze do Anglii i Niemiec, nie mógł jednak nawiązać już do dawnych sukcesów. W 2003 ogłosił, że nie chce dłużej być aktywny w sporcie zawodowym.
Zeljko Mavrovic — boks
1969 -
„Zed” Mavrović, chorwacki mistrz kraju w wadze ciężkiej, musiał na początku swojej kariery przyjąć kilka porażek — jednak na wysokim poziomie: brał udział w Igrzyskach Olimpijskich i mistrzostwach Europy, nie mógł jednak nigdy dać się uczcić na podium zwycięzców. Dopiero w 1995 roku wywalczył sobie tytuł najlepszego boksera Europy i zachował go od razu na kilka lat. Po porażce w walce o tytuł mistrza świata zachorował tak, że w roku 2000 musiał wycofać się ze sportu boksu i odtąd woli poświęcać się swojemu gospodarstwu ekologicznemu w Požedze. Ring widzi już tylko wtedy, gdy komentuje walki swoich byłych kolegów dla chorwackiej telewizji. Jego analizy są w Chorwacji bardzo ulubione, bo z jednej strony wychodzi mu na dobre znawstwo rzeczy z jego własnego doświadczenia sportowego, jak i elokwentny sposób wyrażania się — w swoich aktywnych latach był przecież jedynym bokserem wagi ciężkiej z maturą!
Goran Ivanisevic — tenis
1971 -
Zaledwie w wieku 18 lat Goran Ivanišević wziął po raz pierwszy udział w turnieju wimbledońskim, na którym osiągnął półfinał. Rok później udało mu się nawet wejście do finału, a w 2001 został zwycięzcą Wielkiego Szlema — wydarzenie, które i tak już popularnemu tenisowi w Chorwacji zapewniło dalszy napływ, a Ivaniševicia uczyniło idolem dla ludności. Nie mogła tego zmienić ani jego nie całkiem optymalna gra na turnieju wimbledońskim 2004, na którym po trzeciej rundzie musiał opuścić kort, ani to, że wyrobił sobie wątpliwą reputację z powodu swojego szczególnie ordynarnego języka, który zawsze wchodził w użycie po przegranej wymianie piłek.
Goran Višnjic — aktor
1972 -
Urodzony w Szybeniku aktor stanął już w wieku 9 lat po raz pierwszy przed kamerą. Swoją młodość przeżył na kilku małych projektach, które jednak były przez publiczność mało zauważane. W wieku 21 lat wziął udział w filmie „Hamlet”, a w kolejnych latach stawał się także w Hollywood coraz słynniejszy: grał obok Nicole Kidman i z serialu telewizyjnego „Emergency Room” nie da się już go wyobrazić. Odpowiednio trzy razy otrzymał wyróżnienie jako najlepszy chorwacki aktor. Poza tym Višnjić jest ojcem rodziny i aktywnym członkiem organizacji ochrony zwierząt PETA.
Janica Kostelic — narciarstwo alpejskie
1982 -
Uraz kolana w wieku 19 lat oznaczał dla narciarki alpejskiej Janicy Kostelić niemal koniec kariery — zanim ta w ogóle się zaczęła. Bo już rok po operacjach, na Igrzyskach Zimowych 2002, udało się jej wywalczyć trzy złota i jedno srebro. Cztery lata później kontynuowała serię sukcesów po jednym nowym złotym i srebrnym medalu, po tym gdy w międzyczasie zdobyła jeszcze przy okazji tytuł mistrzyni świata. Tym samym Kostelić jest najbardziej utytułowaną narciarką alpejską w historii olimpiady. Wiosną 2007 zaledwie 25-letnia wyjątkowa sportsmenka ostatecznie przeszła na spoczynek — przynajmniej co do narciarstwa zawodowego.
Luksus tam, gdzie oddycha wybrzeże. Najlepsze noclegi na Riwierze Makarskiej Wille na Riwierze Makarskiej Zapytaj kogoś, kto zna ten region.
Znamy miejscowości i plaże, o których piszemy. Jeśli zostanie pytanie, napisz do nas.
Napisz do nas