Zabytki — Dubrovnik

W kręgu długości blisko 2 km mur miejski obejmuje stare miasto Dubrownika. Poprzez kilka wejść — najczęściej przy bramach — dochodzicie na warownię i możecie ją obejść na całej jej długości. Stąd z góry macie dobry przegląd pozostałych zabytków starego miasta, a także piękny widok na zewnątrz, w drugą stronę. Mur został wszak między XII i XVII wiekiem zbudowany przede wszystkim dla tego kierunku spojrzenia, ponieważ nadciągające oddziały wroga musiały być szybko wypatrzone. Dlatego bastion ze swoimi podwójnymi murami, twierdzami i fosą jest całe 25 metrów wysoki i między 1,5 m (strona morska) i 6 m (strona lądowa) gruby.

Gdy w późnym średniowieczu pierwotny pierścień murów został uzupełniony i wzmocniony drugim, także brama Pila została „podwojona”: brama wewnętrzna z roku 1460 jest ozdobiona posągiem świętego Błażeja, brama zewnętrzna zbudowana w 1537. Dziś jest to najbardziej ulubione wejście do starego miasta, ponieważ przez bramę Pile wchodzi się bezpośrednio na Stradun, wystawną ulicę handlową.

Brama Ploče oznacza wschodnie wejście do miasta. Do początku XX wieku odbywał się tu wielki targ chłopski, dziś turyści ze swoimi aparatami tłoczą się przed bramą podwójną w poszukiwaniu najlepszego ujęcia. Brama Ploče składa się bowiem z bramy zewnętrznej, zaprojektowanej w 1450 i przerobionej w XIX wieku, oraz z łuku wewnętrznego, który znajduje się bezpośrednio pod wieżą obronną z XIV wieku.

Swój szybki wzrost miasto Dubrownik zawdzięcza między innymi dobrym warunkom higienicznym i wygodzie wodociągu. Już w XIV wieku najbliższe — ale mimo wszystko 12 km odległe — źródło zostało „podłączone” i pewien rodzaj akweduktu przynosił czystą wodę do miasta. Tam mogła być przez mieszczan pobierana i wykorzystywana przy fontannach. Szczególnie pięknym przykładem tych fontann jest fontanna Onofria, po prawej za bramą Pile: fontanna nazwana po swoim budowniczym i zbudowana w 1438 jest ozdobiona 16 rzygaczami, z których każdy pojedynczy zasługuje na uwagę.

Gdy w roku 1520 w Dubrowniku zatrzęsła się ziemia, ale prawie nikt nie odniósł szkody, mieszczanie postanowili z wdzięczności wznieść mały kościół. Jednonawowy Sveti Spas został w tym samym roku obmyślony i zbudowany przez architekta Andrijicia. Poza tym bardzo surowo utrzymana fasada podkreśla gotycką rozetę, a we wnętrzu w stylu renesansowym stoją dwa imponujące ołtarze z chorwackiego marmuru. Gdy miasto w 1667 zostało zaskoczone silnym trzęsieniem ziemi i w większej części zniszczone, kościół Zbawiciela nadal stał nieuszkodzony przy murze miejskim u bramy Pile.

Codziennie od 9 do 16 możecie zwiedzić klasztor franciszkanów z roku 1317. Jednym z punktów głównych jest autentyczna, również ze średniowiecza pochodząca apteka, która dzięki starannej pracy restauratorskiej i dobrej opiece dziś jest jeszcze taka sama jak w czasach założenia klasztoru. Poza tym klasztor kryje muzeum pełne skarbów sakralnych, jak ikonostasy, rękopisy, obrazy i prace złotnicze. Ale i na samą budowlę powinniście skierować uwagę: krużganek obramowany podwójnymi rzędami kolumn jest równie typowy dla swojego czasu, jak kapitele z maskami rzeźbiarza Brajkova i portal flamboyant braci Petrović na stronie południowej są jedyne w swoim rodzaju!

Ulica reprezentacyjna Stradun otrzymała swój dzisiejszy kształt przez zasypanie wąskiego kanału, przez co dwie części pierwotnego Dubrownika zlały się w jedno miasto. I do dziś spotyka się tu całe miasto: mało który znany dom towarowy nie otworzył tu swojej filii, ledwie 10 kroków potrzeba z dowolnego miejsca Placy — jak Stradun jest też nazywany — do najbliższej kawiarni i mało która noc, w której zapada tu wcześnie cisza! Chodzi się po marmurze nad wodociągiem z 1468, jest się zawsze w zasięgu wzroku kilku z najbardziej ekscytujących budowli miasta i po prostu cieszy się chwilą — ta atmosfera czyni Stradun mimo jego dość komercyjnego zabarwienia tak przyjemnym i sympatycznym.

Najbardziej różnorodne wykorzystanie ze wszystkich budowli Dubrownika miał chyba pałac Sponza: od swojego wybudowania w XVI wieku dom był wykorzystywany jako mennica, magazyn, urząd celny, akademia, dom mieszkalny i rządowy rektora, więzienie i miejsce pamięci. Za trzykondygnacyjną fasadą, która jest ozdobiona pomnikiem patrona miasta, świętego Błażeja, znajduje się również warty zobaczenia dziedziniec, który jest niesiony zręcznym układem kolumn, któremu nawet wielkie trzęsienie nie mogło zaszkodzić. Pomieszczenia pałacu wolno też zwiedzić, jednak tylko po uprzednim zgłoszeniu i w szczególnych okolicznościach — to wszak nie są kunsztownie umeblowane komnaty z minionych stuleci, lecz gabinety historycznego archiwum miejskiego!

Loża dzwonna z roku 1952 jest rekonstrukcją zburzonej dla austriackiego komendanta państwowego budowli z roku 1463. To pierwotne przejście było „małym bratem” dzwonnicy z 1444, której sygnały ogłaszały posiedzenia rad miejskich albo ostrzegały mieszczan przy niebezpieczeństwie. Wznosi się 31 metrów między pałacem Sponza i pałacem rady — co przy „oryginale” doprowadziło do tego, że między trzęsieniem ziemi 1667 i swoim zburzeniem pod koniec XIX wieku przechylił się na stronę równie niebezpiecznie jak słynna wieża w Pizie.

Kolumna Rolanda, wznoszona przez kupców miasta na cześć ich patrona, istnieje w każdej miejscowości z okresem sukcesu rynkowego. Można ją rozpoznać po figurze z mieczem trzymanym pionowo blisko ciała, opartym klingą o ziemię. Najczęściej jednak kolumna Rolanda ma jeszcze jedno znaczenie niż tylko świętowanie własnego bogactwa. Tak też w Dubrowniku: tu jako wzór dla posągu Rolanda posłużył wizerunek Orlanda, chorwackiej postaci bohaterskiej, która wedle legendy w VIII wieku ochroniła kraj przed piractwem arabskim — w czym z kolei pokazuje się aspekt gospodarczy, wszak nie prosty lud był w pierwszym rzędzie zagrożony przez piratów, lecz dobrobyt armatorów i eksporterów. Kolumna została stworzona w 1418.

Jeśli jesteście 3 lutego w Dubrowniku, prawdopodobnie pójdziecie z ciekawości za tłumem ludzi, który zaprowadzi was bezpośrednio do Sveti Vlaho. Tu, w kościele świętego Błażeja, znajduje się bowiem pozostałe 364 dni roku srebrny posąg patrona miasta, stworzony w V wieku. Ale raz w roku święty Błażej może wyjść na świeże powietrze i w wystawnej i spektakularnej procesji jest noszony ulicami i uliczkami Dubrownika. Potem wraca znów do barokowej budowli z roku 1715 z jej świetlistymi, barwnymi oknami mozaikowymi.

Mieszkańcy Raguzy, w polityce zewnętrznej niezwykle skuteczni i dyplomatyczni, umieli nie tylko wykorzystywać sposoby jak przekupstwo i wymuszenie, znali też ich uwodzące działanie. By temu wewnątrzpolitycznie zapobiec, rozwinęli dość oryginalną zasadę władzy: co miesiąc był mianowany nowy rektor, który przez cały czas swojego urzędowania w żadnym razie nie mógł opuszczać swojego pałacu — właśnie by nie być pod wpływem w swoich interesach. Świetliście czerwony pokój, w którym musiał spędzać większą część swojego czasu, możecie zwiedzić codziennie od 9 do 19. Poza tym pałac Rektorów mieści wykorzystywany jako sala koncertowa dziedziniec z barokową klatką schodową i dzisiejsze muzeum miejskie.

Naprzeciw kościoła Zbawiciela, Sveti Spas, w XIII wieku dla zakonu świętej Klary został zbudowany konwent, który od 1432 stał się pierwszym sierocińcem w całej Europie. Niestety padł ofiarą trzęsienia ziemi 1667. Po swoim ponownym wzniesieniu w XVIII wieku budynek służył z początku jako magazyn amunicji, ale odkąd to — na szczęście — nie jest już potrzebne, małe kawiarnie, galerie i butiki wykorzystują korzystne położenie i najem. Wpadnijcie tu spokojnie także wtedy, gdy sądzicie, że przy swojej ostatniej wizycie w Dubrowniku widzieliście wszystko: dzięki dużej rotacji jest tu zawsze coś nowego do odkrycia!

Nie ufając w 100 % ochronie Bożej, klasztor dominikanów przy rozpoczęciu budowy w 1310 roku został zaprojektowany jak założenie obronne. Przecież klasztor leżał wtedy jeszcze poza murami miejskimi i w razie ataku byłby pierwszą instancją obronną. Z powiększeniem miasta i przebudową murów klasztor został potem jednak zintegrowany z rdzeniem miasta. Do XVI wieku był ciągle przebudowywany i rozszerzany, ale od tego czasu jego forma pozostała niezmieniona. Tak możecie przy swojej wizycie zobaczyć subtelne łuki arkadowe w stylu renesansowym, gotyckie okna, dzwonnicę i pozbawiony ozdób, rzeczowy kościół klasztorny. A gdy wypoczniecie już wystarczająco długo na dziedzińcu wewnętrznym ze studnią, palmami, pomarańczami i jemiołą japońską, powinniście zwiedzić muzeum klasztorne obok zakrystii. Codziennie od 9 do 17 pokazuje się tu zainteresowanym odwiedzającym rękopisy ze średniowiecza, sakralne utensylia ze złota oraz biżuterię, ale i skromne habity dominikanów. Szczególnie warte zobaczenia są wielkoformatowe obrazy ołtarzowe w stylu renesansowym, na których uwieczniono nie tylko świętych, lecz na których zawsze znajduje się też bardziej lub mniej dyskretne odniesienie do miasta Ragusa: raz jest to model rdzenia miasta, raz kielich w formie typowego statku, raz nawet szczodry fundator, który zlecił wykonanie obrazu. Wiele przyjemności przy odkrywaniu!

Twierdza św. Jana, po chorwacku zwana Sveti Ivan, nie służy dziś już obronie — lecz tylko ochronie mórz. Z tego zainteresowania ekologicznego urządzono tu w dolnej części akwarium, w którym odwiedzający mogą z najbliższej odległości obserwować zwierzęta morza, a piętro górne jest dziś muzeum morskim. Tu przybliża się nam historia Dubrownika jako metropolii handlowej i rozwój typowych dla regionu modeli statków. Gdy z 400-letnich murów wychodzicie znów na wolne powietrze, macie z jednej strony czarujący widok na wyspę Lokrum, z drugiej praktyczne zejście do śródmieścia — na wypadek, gdybyście chcieli zwiedzić jeszcze więcej!

Już w XI wieku poza murami miejskimi została założona przedtwierdza Lovrijenac. Na skale i tak już imponująca budowla przewyższa wszystkie inne warownie i większą część miasta. Gdy do kasztelu wchodzicie przez wejście główne, skierujcie spojrzenie do góry: łuk bramy ozdabia dewiza Dubrownika: „Za żadne pieniądze świata nie sprzedamy naszej wolności.

Poza murem miejskim i połączona ze starym miastem tylko jednym mostem twierdza Revelin leży bezpośrednio przy morzu. I tak już urwiste skały zostały dodatkowo odstrzelone, by uczynić je bardziej pionowymi i tym samym bardziej niezdobytymi. Tu bowiem składowano miejskie zapasy zboża, bez których byłoby się wydane napastnikowi także wtedy, gdyby reszta miasta mogła się obronić. Architekt Ferramolino kazał wznieść fort w XVI wieku w niesymetrycznie czworokątnej formie, ponieważ ta osłania port najlepiej przed oczekiwanymi atakami. Dziś cieszy się tu na północnym wschodzie miasta przede wszystkim świeżą bryzą morską i pięknym widokiem.

Twierdza, która dziś leży najbliżej dworca autobusowego, została zbudowana w 1464 przez Dalmatinca i Michelozziego i uważana jest za pierwszą twierdzę kazamatową świata. Stąd możecie nie tylko skierować spojrzenie do bliskich muru mieszkań Dubrowniczan, lecz także rozpocząć swój obchód po murze miejskim.

Już pojedyncza wieża okrągła na północnym zachodzie miasta dostarczyłaby chyba dobrego widoku, ale to Raguzanom nie wystarczało. I tak postawili na wieżę okrągłą jeszcze jedną i stworzyli najwyższy punkt miasta: wieżę Minčetę. Po zaledwie trzech latach budowy wieża Dalmatinca została w 1464 wzięta do użytku i dziś jest nawet wyposażona w przytulną kawiarnię.

Gdy brytyjski król Ryszard Lwie Serce zakończył swoje wyprawy krzyżowe i wyruszył w drogę do domu, jego statek został w 1129 roku przed wyspą Lokrum uderzony przez silną burzę. Statek się wywrócił, Lwie Serce obawiał się o swoje życie i w ostatniej sekundzie został uratowany przez mieszkańców Dubrownika. Z wdzięczności podarował miastu wielką sumę pieniędzy, która została zainwestowana w budowę pierwszej katedry. Velika Gospa musiała jednak po trzęsieniu ziemi z 1667 roku zostać wzniesiona na nowo. Odpowiednio do gustu czasu zdecydowano się w 1673 roku na skromną, obszerną budowlę barokową. Budowniczym trzeba było czasu do 1713 roku, aż każdy kamień stał na drugim, ołtarze i ławki były wyrównane, a wszystkie obrazy — jak „Wniebowzięcie Marii” Tycjana — znalazły swoje miejsce. Odwiedzający jak i znawcy sztuki potwierdzają sobie dziś wzajemnie: nakład się opłacił! Skarbca kościoła niestety nie da się gościom zwiedzić. Zbyt wielki byłby związany z tym nakład, bo drzwi można otworzyć tylko wtedy, gdy obecni są trzej przedstawiciele różnych instytucji, by odblokować trzy zamki — kolejna poszlaka ostrożności i nieufności, które przez stulecia utrwaliły się w tym wyrosłym przez manipulację, taktykę i korupcję mieście…