Historia — wyspa Vis

Nawet jeśli już w czasach prehistorycznych osiedlili się tu pierwsi ludzie, pierwsze prawdziwe osady datuje się na rok 397 p.n.e. Wtedy Dionizjos Starszy poprowadził swoje wojsko na wyspę i założył Issę — pierwszą grecką osadę wschodniego Adriatyku. Do 229 roku żyło się tu bez nagabywania przez wrogów, zakładano dalsze miasta w okolicy i delektowano się dobrym winem regionu. Ale wtedy królowa piratów Teuta ruszyła na osadę i Rzym musiał przyjść w pomoc naciskanym Grekom, co oczywiście nie było nie w porę, bo można było tak Grekom odebrać ziemię wręcz po przyjacielsku. Od 46 roku przed Chrystusem Issa została następnie podporządkowana rzymskiej siedzibie administracyjnej Salonie, ale w zamian za degradację polityczną doświadczyła architektonicznego uszlachetnienia: fora i kamienice, świątynie i termy wznoszono w tej epoce w obfitości. Gdy jednak po podziale imperium rzymskiego miejscowość Issa przypisano Bizancjum i tym samym leżała na najdalszym skraju imperium, popadła coraz bardziej w zapomnienie. Był to wtedy niemal komplement, że Wenecjanie w 997 roku „przybyli z wizytą” — i od razu zostali kilka wieków. Do 1242 roku Visem rządziła teraz Serenissima, dopóki królowie chorwacko-węgierscy nie przypomnieli sobie o małej wysepce i jej nie odzyskali. Wprawdzie tylko na krótko, bo już w 1409 roku król Władysław postanowił odstąpić całą Dalmację za 100 000 dukatów Wenecjanom. Tak więc i Vis, którym po upadku Wenecji w XVIII wieku rządziła najpierw Austria, potem Francja, a od 1811 roku Brytyjczycy. Ci ufortyfikowali wyspę tak dobrze, że Austria chciała ją z powrotem — i w 1815 roku ją sobie też wzięła. Wzór, jak się zdaje, dla Włochów, którzy w 1918 roku zrobili to samo. Dopiero od 1920 roku wyspa, która leży w zasięgu wzroku od chorwackiego lądu stałego, jest też sama znów częścią serbsko-słoweńsko-chorwackiego królestwa. Tak zaciekle oblegany punkt na mapie musi po prostu mieć wszelkie warunki do bazy wojskowej, pomyślano sobie, i uczyniono wyspę czym prędzej główną bazą marynarki i centrum dowodzenia. W 1944 roku dodano lotnisko wojskowe. Poza tym spotykali się tutaj bojownicy o wyzwolenie narodowe wokół późniejszego chorwackiego prezydenta Tity na swoich tajnych naradach w jaskini. Można ją dziś znów zwiedzać, po tym jak wyspa w politycznie mniej pewnych czasach była zamknięta dla obcokrajowców.