sieben Kastelas

Ponieważ wszystkie kasztele powstały w tym samym okresie, są też architektonicznie podobne. Typowe dla renesansu dziedzińce wewnętrzne i obficie ozdobione i dekorowane pomieszczenia wewnętrzne są chronione mocnymi murami i skierowanymi na północ wieżami. Z wież spodziewano się zobaczyć armię przeciwnika dość wcześnie, by móc obronić zamek albo uciec przez morze. Dlatego pomieszczenia mieszkalne budowniczych leżą też zawsze na południu kaszteli, częściowo nawet na małych skałach morskich z bezpośrednio przyłączonym pomostem dla łodzi. Między wieżami obronnymi i skrzydłem mieszkalnym uchodźcy z Trogiru i Splitu wznieśli swoje domy i uprawiali tu jako świadczenie wzajemne za udzieloną ochronę wino i oliwki.

Najbardziej północnego z jeszcze zachowanych kaszteli Turcy co prawda nigdy nie mogli zdobyć, ale od swojego wzniesienia w 1508 roku musi się regularnie poddawać siłom przyrody. Wciąż dochodzi do powodzi tej dwutysięcznej miejscowości, a mieszkańcy patrzą na to swobodnie. To, że nigdy nie zdarza się nic poważniejszego, niektórzy chętnie przypisują ochronie trzech kościołów, które zostały tu wzniesione w 1566, 1670 i 1765 roku. Dalszym pomnikiem całkiem szczególnego rodzaju jest jedno z najstarszych drzew oliwnych świata: ponad sześć metrów mierzy obwód jego pnia, a jego korona oferuje południowy cień całym autobusowym wycieczkom turystów.

Bratanek budowniczego Kaštel Stari, Pavao Antun Cipiko, nie czuł się w 1543 roku bezpiecznie ani w pałacu swojej rodziny w Trogirze, ani w Kaštel Stari swojego wuja i wzniósł sobie sam wieżę obronną. Nowy kasztel oferuje dziś ponad 4000 ludziom dom, którzy pasjonującą historię miejscowości Kaštela w ogólności i tej twierdzy w szczególności naocznie opracowali w muzeum historycznym w wieży zamkowej. W bliskości Kaštel Novi, na gruncie historycznej wsi, która padła ofiarą ataków tureckich, znajduje się kościół Sveti Petar, który został w roku 1775 zbudowany na ruinach starego domu Bożego.

Najstarszy z kaszteli został wzniesiony już w 1476 roku w mądrym przewidywaniu turbulencji politycznych przez Koriolana Cipika. Uważany jest za torującego drogę ojca założyciela dzisiejszej miejscowości Kaštela. Ale ze sławy i bogactwa rodziny, która miastu Trogir podarowała jedną ze swoich najpiękniejszych budowli, nie zostało wiele: najpierw żona Koriolana straciła życie w pożarze zamku, potem cała rodzina opuściła w 1830 roku miasto, które dziś liczy 5350 mieszkańców. Żaden z Cipików nigdy więcej nie został zobaczony — a jeśli któryś jednak wiedziałby o swoim słynnym dziedzictwie, zachowuje to dla siebie i pozwala legendom o zniknięciu całej dynastii wesoło dalej się pleść.

W przeciwieństwie do zwyczaju nazywania kaszteli po nazwisku rodzinnym ich budowniczych, nazwa Lukšić wywodzi się od imienia jednego Vitturiego z czternastego wieku. Lukši Vitturi był człowiekiem takiego wpływu i charyzmy, że wszyscy jego potomkowie na pamiątkę swojego przodka nosili określenie „Lukšići” jak tytuł honorowy — i właśnie też kasztel nazwali po nim. Tu umieszczana jest też historia o Dobrili i Miljenku, która tej poza tym tak romantycznej, liczącej 4200 mieszkańców miejscowości nadaje nieco morbidny urok. Szczególnie warte zobaczenia są kunsztownie założony park Vitturi wewnątrz murów twierdzy i kościół parafialny z XVIII wieku poza nimi. W domu Bożym w filigranowo wykonanym sarkofagu rzeźbiarza Dalmatinca przechowywane są szczątki arcybiskupa Arneriusa.

Ten nietypowy kasztel nie składa się z siedziby jednego zamożnego pana i schronień kilku chłopów, którym udzielił łaski bycia chronionymi jego murami, lecz był od początku rozumiany jako połączenie kilku warowni: najpierw para braci wzniosła dwa małe kasztele, później, przywabieni dobrym położeniem, kilku bogatych ludzi interesu przeniosło się w bliskość i również wzniosło małe kasztele. Te można jeszcze dziś zwiedzać w części miejscowości Piskera.

Na skale położonej przed stałym lądem benedyktynki wzniosły w roku 1529 najpiękniejszy ze wszystkich kaszteli — Gomilicę. Kamienny most, przez który dziś wchodzicie do twierdzy, nie jest autentyczny: dawniej używano tu drewnianego mostu zwodzonego, bo to oferowało najlepszą ochronę przed nadciągającymi wrogami. Idąc za przykazaniem miłości bliźniego, siostry pozwoliły chłopom i rybakom okolicy wznieść wewnątrz murów warownych domy i uratować swoje życie i swój skromny dobytek przed Turkami. 31 domów, które jeszcze dziś stoją, powstało w ten sposób. Ale nie tylko zakonnice i mieszkańcy dalmatyńskiego zaplecza przepędzali tu swój czas: także król Zvonimir wypoczywał już pod 700-letnim dębem przed kościołem Świętych Kosmy i Damiana — tak przynajmniej opowiada sobie około 3500 dzisiejszych mieszkańców Gomilicy.

Biskup Splitu kazał sobie w roku 1488 tylko dziesięć kilometrów od granicy „swojego” miasta wznieść rezydencję. Takiej budowli reprezentacyjnej jak pałac biskupi w rdzeniu miejscowości szuka się w innych, czysto do celów obronnych założonych kasztelach na próżno. Przed tą budowlą spotyka się jeszcze dziś codziennie prawie 4200 mieszkańców tej części miejscowości, by wygodnie wypić kawę, wymienić najnowsze plotki i odpocząć od dróg przez wąskie uliczki. W weekend odwiedza się jeden z miejscowych kościołów i potem kupuje na rynku świeże warzywa na obiad niedzielny. Nic dziwnego, że i biskup czuł się tu dobrze!