Zabytki — Kaštela

Kasztelanie swoje ponad 1500-letnie drzewo oliwne z miłością nazywają „Mastrinka”. Starsze od samej miejscowości, nie zostało przekazane, skąd w ogóle pochodzi — niektórzy mówią Włochy, inni spekulują na Grecję. W każdym razie wówczas chyba ledwie miało obwód pnia 6 metrów i system korzeniowy na powierzchni 100 m². Dziś raz do roku odbywa się zbiór oliwek, którego plon wobec 10-metrowej korony drzewa o promieniu 11 metrów jest znaczny. Same oliwki są wyciskane na oliwę, która na miejscu jest wyłącznie oferowana do sprzedaży.

Zdumiewająca dla wielkości miasta obfitość założeń parkowych imponuje nie tylko odwiedzającym. Także komisja europejskiego związku dla kwiatów i środowiska była tak zachwycona różnorodnością i dobrą pielęgnacją, że przyznała miastu brązową nagrodę „Entente Florale”.

„Na cześć świętego ojca Jana Pawła II założyliśmy ogród biblijny nad zatoką w Stomorje” stoi na pomniku przy wejściu do parku. Ogród został tu założony w roku 1998, bo mieszkańcom okolicy wpadło w oczy, że zdumiewająco wiele roślin, które są wzmiankowane w Biblii, występuje tu całkiem naturalnie. Dobrze się składa, że na tym samym miejscu już w 1189 roku został zbudowany mały kościół, który został tematycznie stosownie dopełniony repliką Arki Noego na wysepce w rzece. Warte zobaczenia są ponadto dzieła różnych rzeźbiarzy, którzy uwiecznili się tu obiektami inspirowanymi chrześcijaństwem.

W 1976 roku szkoła podstawowa przeniosła się do nowego budynku, okolonego czterema hektarami niepielęgnowanej dziczy. Uczniowie i nauczyciele przetrząsają obszar, plewią chwasty, kupują rośliny i przez lata zakładają ten park, w którym dziś można zobaczyć, powąchać i — gdy nikt nie patrzy! — też dotknąć 1400 gatunków roślin z całego świata. Ale nie tylko rośliny są tu warte zobaczenia, dokumentowane są też znane style architektury ogrodowej (jak w ogrodzie angielskim albo francuskim), a w centrum parku rośnie największe pole oliwne całego chorwackiego pasa wybrzeża.

Kunsztownie założonym ogrodem, który bezpośrednio przechodzi w morze i plażę, jest wielki 7500 m² park Vitturi, który został wymyślony przez przewodniczącego akademii agrarnej w połowie osiemnastego wieku. Od 1968 roku jest też wpisany jako pomnik przyrody i kultury, co można łatwo zrozumieć nie tylko z powodu jego koncepcji, lecz także wobec różnorodności gatunków. Obok roślin typowych dla miejsca jak cyprys, laur i świerk rośnie tu też kakao. Odwiedzający mogą tu szybko przechadzać się między pedantycznie ukształtowanymi i dziko bujającymi obszarami.

Góry Kozjak zamykają miejscowość Marina na północy i sięgają od wnętrza kraju do przyboju morskiego. Tu góra kończy się najdłuższym klifem Chorwacji, którego biały kamień migoce w zawody z morzem. Najwyższym punktem pasma górskiego jest Veli vrj z 779 m. Na jego zboczach rosną między innymi orchidee, mirt i typowe rośliny śródziemnomorskie. Były one nomadom minionych dni zarówno medycyną, a dla rowerzystów i wędrowców naszego czasu bardziej rozkoszą dla oka. Kto chciałby dłużej pozostać między surowymi skałami i zielonymi zboczami, może znaleźć schronienie w jednym z czterech schronisk górskich.