Park Narodowy Brijuni

14 wysp o łącznie prawie 7,5 kilometra kwadratowego lądu leży przy wybrzeżu Istrii — lepiej znanych jako park przyrody Brijuni. Założony w 1983 roku i otwarty dla publiczności park obejmuje wraz z okalającą powierzchnią wodną 33,9 kilometra kwadratowego, całkowita długość wybrzeża wynosi ponad 45 km. Właśnie na obu głównych wyspach, Veliki Brijun i Mali Brijun, odwiedzający znajdują obok typowych plaż skalnych także zatoczki żwirowe, a nawet piaszczyste. Krajobraz wysp, który przez podnoszący się poziom morza około 10000 lat temu został oddzielony od lądu, składa się głównie z brązowej i czerwonej gliny, która oferuje doskonałe podłoże dla rosnących tu roślin. A marmurkowa struktura głębszych warstw gruntu wabiła kiedyś Rzymian, którzy w kamieniołomach czerpali materiał na swoje okazałe budowle na lądzie. Przy 2350 godzinach słonecznych i średniej temperaturze 13,9 stopnia Celsjusza wyspy stanowią typowy raj urlopowy i chyba tylko statusowi parku narodowego należy zawdzięczać, że nie strzelają tu dziś w górę kompleksy hotelowe, lecz typowe rośliny chorwackiego Adriatyku, które w długoterminowych projektach zostały ułożone w piękne założenia parkowe. Wprawdzie dyktator Tito już kilka dziesięcioleci temu ogłosił wyspy swoją własnością i obszarem chronionym — miał jednak przy tym mniej na celu ochronę przyrody niż trzymanie z dala odwiedzających. I nie tylko on się tu odgradzał: do dziś letnia siedziba prezydentów Chorwacji znajduje się w parku Brijuni, tak że zwiedzanie jest możliwe wyłącznie z wycieczkami z przewodnikiem.

Wejście do parku narodowego znajduje się na stałym lądzie w nadbrzeżnym porcie Fažana, siedem kilometrów od Puli. Stąd dostaje się łodzią promową na Veliki Brijun w ciągu tylko 15 minut. Także miejscowości Rovinj i Rijeka oferują transfery. Na prowadzonych wycieczkach jednodniowych bada się przyrodę i kulturę głównej wyspy Veliki Brijun z panoramiczną przejażdżką kolejką przez lasy, wizytą w fazanerii oraz zwiedzaniem muzeum z kolekcją przyrodniczo-naukową, archeologiczną i historyczną; kto na własną rękę w kilkudniowych eskursjach chce zwiedzić także 13 dalszych wysp, powinien zapytać u zarządu parku o warunki wynajmu łodzi i o godne uwagi przepisy i ograniczenia. Zarząd parku oferuje na życzenie także nurkowania, wycieczki na Mali Brijun albo przejazdy tematyczne o leśnictwie, dinozaurach, żywności ekologicznej albo archeologii. Całkowicie autonomiczny jest się na Veliki Brijun przede wszystkim z własnym (wypożyczonym) rowerem, którym można według ochoty i nastroju podjeżdżać do zabytków i punktów widokowych. Samochody natomiast są dopuszczone tylko w ograniczonej liczbie dla zarządu parku.

Oddzielający wyspy od lądu, głęboki tylko 12 metrów kanał Fažanski powstał mniej niż dziesięć tysięcy lat temu. Przedtem wyspy były więc górami przybrzeżnymi Istrii, tak że i tu podłoże składa się z prawie horyzontalnych warstw kredowo-wapiennych, na których w wyższych poziomach osadzona jest czerwona ziemia albo brunatna gleba węglanowa, które dały bliskiemu regionowi lądowemu nazwę „czerwona Istria”. Relatywnie miękkie podłoże prowadzi także do silnego rozczłonkowania wysp: gdy były jeszcze szczytami istryjskich gór, wiatr i strumienie deszczu prowadziły do przecięć i dolin, dziś przypływy wymywają zatoki coraz dalej. Łącznie znajduje się w Parku Narodowym Brijuni 46,4 km wybrzeża, z czego samo 26,6 km przypada na główną wyspę, Veliki Brijun. Ma ona 555,77 kilometra kwadratowego i osiąga wysokość 55 metrów nad poziomem morza. Jej mała siostra, Mali Brijun, ma powierzchnię 107,28 kilometra kwadratowego i najwyższy punkt na 30 m. Pozostałe wyspy wahają się między prawie 20 i mniej niż jednym kilometrem kwadratowym, najbardziej płaska ma zaledwie 5 metrów wysokości, najwyższa 18. Na wyspach Verige, Kozlac, Javorika, Dobrika i Vanga są szczególnie piękne plaże piaszczyste i żwirowe, a na Veliki Brijun wysoka wilgotność powietrza i łagodny klimat wysp odbijają się szczególnie pięknie w wegetacji.