Historia — Kornaten

Co do historii powstania Kornatów zdania są podzielone: dawniej byliśmy pewni, że Bóg osobiście upuścił garść białych kamyków do morza, a potem — sam zaskoczony — stwierdził, że tutaj każda dalsza zmiana oznaczałaby tylko pogorszenie. Zadowolony z przypadku, poświęcił się teraz innym dziełom stworzenia i pozostawił Kornaty samym sobie. Ta wersja jest dziś podawana w wątpliwość, kras i skały węglanowe pozwalają wnioskować o mniej spontanicznym powstaniu. Przedstawiciele tej argumentacji wolą mówić o „północnych pozostałościach antykliny", która wraz z podniesieniem się poziomu morza o prawie 100 metrów pod koniec ostatniej epoki lodowcowej zatonęła aż po szczyty. Silnie rozczłonkowane wybrzeże, liczne formacje jaskiniowe i abrazja od strony morza uchodzą za dość przekonujące tego dowody. Ale nie tylko siły przyrody wniosły swój udział w krajobraz wyspy: gdy osiedlili się tu Rzymianie, przekopali np. kanały przez wyspy, ich zdaniem zbyt długie i nieporęczne. To, że dziś wyspa Katina nie należy już do Kornatu ani Dugiego otoku, jest tego przykładem: przekopano dwie drogi morskie, i choć miały tylko 2 metry głębokości, trwale zmieniły scenerię. Szczególnie dobrze widać to przy Malej Proversie, na której obu brzegach wciąż widać ruiny jednej i tej samej budowli. Górowała ona nad antycznym kanałem jak komora celna, ale została ostatecznie zniszczona wraz z poszerzeniem drogi wodnej w 1987 roku do 25 metrów szerokości i 5 metrów głębokości. Po Rzymianach wyspy stały się domem rybaków i pasterzy. Długie kamienne mury, które oddzielały własne owcze pastwiska od sąsiedzkich, świadczą o tym po dziś dzień. Początkowo ludzie żyli tu jeszcze pod panowaniem feudalnym, ale między 1885 a 1897 rokiem mogli sami nabywać ziemię. Odtąd Kornaty znajdują się w prywatnych rękach, głównie rodzin z Murteru, które w samym parku narodowym zbudowały 300 domów, by tam podczas sezonu mieszkać i pozwalać mieszkać. Poza parkiem, także na „niechronionych" wyspach Kornatów, po dziś dzień uprawia się rolę i wypasa owce. W samym parku narodowym systematyczne karczowanie przez starsze pokolenia zmieniło już krajobraz tak silnie, że dziś wydaje się on wprawdzie „charakterystyczny", ale nie jest już naprawdę „autentyczny". I tak w 1967 roku chorwacki rząd postanowił objąć region Kornatów — czyli wszystkie cztery rzędy wysp — szczególną ochroną. Te przepisy miały zachować krajobraz i wspierać jego trwanie — to, że krajobraz ten wyglądał w owej chwili inaczej niż jeszcze przed kilkoma tysiącleciami, nie stanowiło przy tym problemu, ponieważ z jednej strony linia brzegowa jest już imponującym świadkiem siły twórczej czasu, fal i wiatru, z drugiej zaś właśnie ta zmodyfikowana przyroda jest niepowtarzalna — nawet jeśli teraz znów zostaje pozostawiona sama sobie i wydana na pastwę bujania. Morze i jego mieszkańcy nie zostali jednak w tym projekcie uwzględnieni. Zostali włączeni dopiero w 1980 roku, po długich i gruntownych badaniach, a obszar parku narodowego w 1988 roku ostatecznie zredukowano do tego, jaki znamy dziś. Turystyczne i rolnicze wykorzystanie poszczególnych obszarów uczyniło to koniecznym. I tak można dziś spędzać wakacje całkiem blisko tej niepowtarzalnej przyrody, nie obciążając jej przy tym samemu cywilizacją. Bo także wyspy, które według aktualnej definicji parku narodowego są „poza nim", wciąż mają swój status parku przyrody.