15 zabytków w Trogir — numery odpowiadają kolejności w tekście.
1.) Kościół świętej Barbary (Sveti Barbara)
Mały kościół przy Gradskiej Ulicy, który przez dominację nowszych i większych budynków został zepchnięty w tło, jest przypuszczalnie najstarszym w mieście. Czas jego budowy datowany jest na dziesiąty wiek. Niektóre części są nawet naprawdę antyczne: ponieważ przedtem na tym miejscu stała świątynia rzymska, wykorzystano właśnie już istniejące kolumny i włączono je do kościoła.
2.) Kościół św. Piotra (Sveti Petar)
Kościół świętego Piotra należał kiedyś do drugiego klasztoru benedyktynek (przeznaczonego tylko dla córek szlachty), który działał do XVIII wieku; wedle podania został założony przez Margaritę, żonę Beli IV. Z dawnego dziedzińca klasztornego zachowała się tylko ukoronowana studnia z herbem rodziny Marković. Nad wejściem głównym stoi posąg św. Piotra, dzieło Niccola Fiorentina.
3.) Loggia miejska (Gradska loža)
Loggia miejska z reliefem Sprawiedliwości
Już w 1308 roku rozpoczęto budowę loggi miejskiej, ale swoją dzisiejszą formę otrzymała dopiero w XV wieku. Kształtujące są dla tego reliefy różnych rzeźbiarzy tego czasu — którzy dopiero dzięki bogactwu czasu weneckiego mogli być zamówieni. Odpowiednio okazałe są też ich dzieła: relief „Sprawiedliwość” nad stołem sądowym i rzeźby świętych na stronie frontowej wykonał Fiorentino, który swoimi pracami był stylotwórczy dla świata sztuki Trogiru. Całkiem inaczej działa wizerunek Petara Berislavicia: całkiem heroicznie działa pobożny biskup, który w 1520 roku ręką armii tureckiej musiał oddać swoje życie. Wcześniej zastawił rozpaczliwie cały swój majątek, by zaoferować ludności Trogiru lepsze możliwości obrony. W kontekście pozostałych ojców kościoła, którzy specjalnie kazali wznieść twierdze (Kaštele), by chronić swoje mienie i dobra, a mało myśleli o troskach ludu, staje się jasne, dlaczego tego biskupa widzi się jako bohatera. Gdy idzie się w lewo, przy wieży zegarowej, na mały dziedziniec wewnętrzny loggi, znajdują się ruiny kościoła Mariackiego.
Brama miejska z murem miejskim (Gradska vrata i zidine)
4.) Brama lądowa
Południowa brama miejska Trogiru
Na północy starego miasta brama lądowa chroniła dawniej Trogir przed niepożądanymi gośćmi. Dziś stoi otwarta na oścież i wita strumienie turystów posągiem biskupa i patrona miasta Ivana Ursiniego, zwanego też — z powodu długiej fazy władzy weneckiej — Giovanni Orsini. Brama jest pięknym przykładem stylu późnego renesansu, z którym w tym mieście spotkacie się jeszcze częściej.
5.) Brama morska
Brama morska jest najmłodszą z bram Trogiru: została urządzona dopiero w roku 1593, gdy miasto wyrosło do wielkości, przy której brama północna i południowa same już nie wystarczały. Znajduje się przy kościele świętego Dujma i swoimi okuciami z gwoździ pokazuje ówczesny gust czasu. Obok można zwiedzić loggię, która od zawsze oferowała schronienie odwiedzającym, którym nie udało się wejść do miasta przed zamknięciem bram. Ale nieważne, jak długo tu przebywacie — w dzisiejszych czasach bramy stoją otwarte o każdej godzinie!
6.) Mur miejski
Na lewo i prawo od bramy lądowej można jeszcze przeczuć stabilność murów, które okalały Trogir. To, co opierało się niezliczonym przeciwnikom, zostało w końcu zwyciężone przez czas: dziś stoją już tylko ruiny warowni, wzniesionej w XIII wieku i wzmocnionej w XV wieku przez Wenecjan. Do początku XIX wieku mur stał, ale potem został zburzony poza kilkoma resztkami.
7.) Katedra św. Wawrzyńca (Sveti Lovro)
Katedra świętego Lovro, sfotografowana z wyspy Čiovo
Od 1123 do 1598 roku budowniczowie, rzeźbiarze i kamieniarze dopracowywali fasadę katedry, która daleko poza granicami miasta miała stać się znana ze swojej wspaniałości i wartości artystycznej. Pod wpływem każdorazowo aktualnej mody przez pięć stuleci mieszały się różne style budowlane — i jednak uformowały się w harmonijne wrażenie całości.
Godziny otwarcia: pn.–nd. 8:00–12:00 i 15:00–20:00
Portal katedry
Przy wizycie najpierw wpada w oczy romański portal mistrza Radovana. Wraz z jednym uczniem „najlepszy w swoim rzemiośle” — jak nazywają go dziś znawcy sztuki i jak rzeźbiarz w roku 1240 sam siebie nazwał — ukształtował dwa kamienne lwy, które zdają się strzec wejścia do katedry. Nad nimi stoją wizerunki Adama i Ewy, a obrazy świętych obramowują podzielone na miesiące obrazowe przedstawienie typowego chorwackiego średniowiecznego roku kalendarzowego. Połączenie elementów kościelnych i świeckich Radovan dopełnił scenami łowów i przyrody oraz zwierzętami baśniowymi na kolumnach wewnętrznych. Nad tym, podporządkowując sobie wszystko inne, tronuje — jak przystoi katedrze — relief narodzenia Chrystusa.
Wnętrze
Chór, ośmiokątna ambona, ręcznie wykonane kolumny między trzema nawami wnętrza, liczne obrazy, kilka posągów i w zakrystii jeszcze mała sala wystawowa z naczyniami relikwiarzowymi, haftami i cennymi przedmiotami złotniczymi — trudno w Sveti Lovro nie myśleć o światowym, gdy jest się otoczonym tyloma dowodami piękna materialnego. Przede wszystkim pomnik w kaplicy błogosławionego Ivana Ursiniego ze swoimi figurami świętych, aniołami i sarkofagiem imponuje i ponad pięćset lat po swoim powstaniu najpiękniejszym stylem renesansowym. Nic dziwnego, że w większość dni przychodzi tu więcej miłośników sztuki niż wierzących.
Wieża kościelna
Jako zakończenie waszej wizyty w kościele św. Wawrzyńca polecamy widok z dzwonnicy. Po wytartych kamiennych schodach dochodzicie do „tarasu dachowego” katedry, który już daje wam przedsmak oczekiwanej panoramy. W samej wieży czekają na was bardzo wąskie schodki metalowe, które działają, jakby zostały opracowane jako terapia szokowa przeciw lękowi wysokości. Ale widok na pierwotny Trogir i daleko poza niego nagradza kołatanie serca przy wejściu!
8.) Twierdza Kamerlengo (Kula Kamerlengo)
Twierdza Kamerlengo — sfotografowana z wejścia do portu w Trogirze. Tu przybijają też promy.
Na południowo-zachodnim czubku wyspy miejskiej niezgrabna twierdza Kamerlengo stawia czoło morzu, wiatrowi i przede wszystkim potencjalnym napastnikom. Genueński urzędnik, zwany „Camerarius”, po którym wzniesiony i rozszerzony między XIII i XV wiekiem bastion jest nazwany, wzniósł w Trogirze bazę flotylli i tak zapewnił miastu obok dodatkowego bezpieczeństwa także dobry rozkwit gospodarczy, bo troszczył się również o sprawy finansowe księcia. Ponieważ był mu wiernie oddany, twierdzę zbudowano tak, że mogła istnieć jako autonomiczne miasto, nawet gdyby w ludzie poza jej murami doszło do powstania. Wewnątrz wenecka załoga wojskowa żyła w skromnych i funkcjonalnych pomieszczeniach, które dziś stanowią sędziwo-romantyczną scenerię dla wieczorów kinowych, teatralnych i koncertowych. Za niewielką opłatę Kamerlengo można zwiedzać codziennie od 9 rano.
9.) Wieża świętego Marka (Sveti Marko)
Na północnym zachodzie miasta Trogir stoi Sveti Marko. Nie z powodu pięknego widoku na morze i praktycznego położenia blisko miasta budowali tu Wenecjanie, lecz by zabezpieczyć miasto przed intruzami. Wieża, która nazywana jest też „twierdzą świętego Marka”, jest jeszcze bardzo dobrze zachowana i oferuje dziś jak i wtedy piękny widok na zatokę.
10.) Pałac Cipiko (Palača Cipiko)
Budowla reprezentacyjna patrycjuszowskiej rodziny Cipiko świadczy o rozdwojeniu między tradycją i nowoczesnością u zleceniodawców: okna trójdzielne w stylu gotyku weneckiego wpadają w oczy równie jak portal rzeźbiarza Fiorentina, który uważany jest za jedno z pierwszych dzieł renesansowych Trogiru. Przy wielkości pałacu wielu odwiedzających zaskakuje dowiedzieć się, że kilka metrów bardziej na południe, raczej niepozornie, leży jeszcze jeden dom rodziny Cipiko: ich dom mieszkalny.
11.) Wieża zegarowa (Gradskog sata albo Crkva Svetog Sebastijana)
Wieża zegarowa obok loggii miejskiej została wzniesiona na cześć świętego Sebastiana, który wedle podania uchronił miasto Trogir przed zgubnymi następstwami zarazy. Poniżej wieży zegarowej znajdują się ruiny kaplicy Sveta Marija.
12.) Glorietta (Glorijet Marsalu Marmontu)
Między twierdzą Kamerlengo i bramą Markową stoi pawilon okrągły, który kontrastuje z uzbrojoną przeciw każdemu atakowi bryłową architekturą warowni. Delikatna i klasycystyczna, wydająca się już niemal krucha, jest glorieta, która na cześć francuskiego zarządcy Dalmacji, marszałka Marmonta, została wzniesiona przez — naturalnie! — Francuzów.
13.) Plac Jana Pawła II (Trg Ivana Pavla II)
Plac w centrum starego miasta — wieża zegarowa, na prawo od niej loggia miejska. Na lewo od wieży zegarowej znajduje się ratusz. Za plecami fotografa stoi słynna katedra Trogiru
Historycznie i kulturalnie najznaczniejsze budowle Trogiru flankują ten plac w centrum starego miasta: na wschodzie widzicie romańską fasadę ratusza z XV wieku. Na południu stoi loggia miejska z tego samego czasu. Służyła w późnym średniowieczu jako sąd, dlatego też na fasadzie zewnętrznej umieszczono relief „Sprawiedliwość”. W tym kontekście łańcuchy na murze, które okuwały skazanych i bez ochrony wydawały ich rozwścieczonemu ludowi, działają jeszcze bardziej makabrycznie. Na zachodzie pałac Cipiko jest rozdzielony ulicą na dwie części, co według miłośników gotyku i renesansu jego piękno jednak tylko podwaja. A na północy wznosi się katedra świętego Wawrzyńca i działa, jakby jej architektura miała bogatych, władców i sędziów przy każdym spojrzeniu z okna przypominać, że mimo swojej władzy nie zapominają o jej „panu domu”…
14.) Klasztor benedyktynek (Benediktinski samostan)
Bezpośrednio przy promenadzie nadbrzeżnej leży klasztor benedyktynek. Został założony już w 1064 roku, później, w XVI wieku, gruntownie rozszerzony. Dziś o duchowym życiu zakonnic przypomina już tylko kościół Sveti Ivan Krstitelj z XIII wieku.
15.) Klasztor Dominikanów (Sveti Dominik)
W XIV wieku rodzina Sobota zbudowała w bliskości plaży miejskiej swój grobowiec. Niccolo Fiorentino zaprojektował budowlę renesansową, która dziś jest wykorzystywana jako kościół klasztoru dominikańskiego. Ale bynajmniej nie zawsze jest tu nabożnie: bezpośrednio obok jest klub nocny o tej samej nazwie, który przywabia równie wielu odwiedzających jak dom Boży, po którym został nazwany, tylko że tu publiczność jest najczęściej znacznie młodsza, spożywa koktajle zamiast wina mszalnego i po imprezie tu na pewno nie zdoła następnego dnia punktualnie zjawić się w kościele.